Wojna polsko-bolszewicka na przedpolu Wesołej

Polska linia obrony w rejonie Miłosny. Sierpień 1920

Kontynuacją działań I wojny światowej na ziemiach polskich była wojna polsko-bolszewicka 1920 roku. Jej kulminacyjnym wydarzeniem była bitwa warszawska, określana mianem „Cudu nad Wisłą” czy też „Osiemnastej znaczącej bitwy w dziejach świata”. Na drodze czerwonej armii nad Wisłę leżały także tereny obecnej Wesołej.

Bitwa warszawska 1920. Stan na poranek 15 sierpnia 1920 r.

Obszaru Wesołej i jej okolicy dotyczą jedynie niewielkie wzmianki w zachowanych ówczesnych dokumentach. Marek Tarczyński w opracowaniu „Bitwa Warszawska 1920. Dokumenty operacyjne cz. I i II” podaje meldunek sytuacyjny dowództwa Frontu Północnego (Oddział III, nr 3901/III poczta polowa nr 61 z dnia 14.VIII.1920r. godz. 11.00) : „... Dywizja zajmuje wyznaczoną linię obronną. M.p. – XXX bryg. P. – Milanów. M.p. XXIX bryg.p. – Zakręt. Dow. 1 armii zadyrygowało do rejonu Zakręt II baon kowieńskiego p o I baon 42 pp jako rezerwę 15. Dywizji”.

Czołgi Renault FT-17 w natarciu. Sierpień 1920. Wielka Encyklopedia Uzbrojenia M.S.Wojsk.

I jeszcze rozmowa juzowa (z użyciem radiostacji dalekiego zasięgu – telegrafu Hughes’a) przeprowadzona 17.08.1920r. przez nieznanego oficera Kwatery Kwatery Głównej i generała Rozwadowskiego: „[oficer Kwatery Głównej]: Dla płk. Piskora, że odpowiedź Komendanta zaraz dostanie; jest jedno zapytanie: lotnik dziś po południu meldował kolumnę bolszewicką około 1000 piechoty z taborami w drodze z południa do Miłosny, a więc już w obrębie naszego przedmościa. Proszę o wyjaśnienie, czy to są jeńcy wzięci przez 15-tą dyw. z 8-ej dyw. sowieckiej, której brygada odcięta przez cały dzień obijała się o różne nasze kolumny”.

W tym samym opracowaniu jest też niewielka wzmianka o szpitalu polowym nr 705 w Zakręcie.

Wydaje się, że obszar obecnej Wesołej nie miał w tym czasie większego znaczenia strategicznego i stąd brak wzmianek, zaznaczających nazwy z terenu naszej miejscowości. Nie ma więc wielu dokumentów, dotyczących walk w granicach samej Wesołej bądź na jej wschodnim przedpolu. Wiadomo, że na odcinku Wiązowna – Okuniew stolicy przed bolszewikami bronił Batalion Manewrowy - późniejszy 3 Rembertowski Batalion Strzelców („3 Batalion Strzelców” Wiadomości Rembertowskie nr 1, 20 maja 1933). Na mapie („Broń pancerna i samochody”, czerwiec 1932) widać, że na naszym odcinku frontu atakowały sowieckie 10 i 17 dywizje strzeleckie, a stolicy broniła 15 dywizja piechoty. Pamiętnego 15 sierpnia linia frontu biegła od strony wschodniej na wysokości stacji kolejowej Miłosna i dalej przez Okuniew i przedpole Ossowa do Wołomina.

Na linii kolejowej do Wołomina operowały dwa pociągi pancerne – „Paderewski” i „Mściciel”. Na linii do Otwocka pociąg pancerny „Danuta”.

Pociąg pancerny nr 14 „Paderewski” w Mińsku Mazowieckim 17.08.1920 r. Źródło: Internet - PIBWL

Linia do Mińska była prawdopodobnie broniona jedynie przez pluton czołgów z 4 kompanii usytuowany na wysokości stacji kolejowej Wola Grzybowska. Piechota była okopana w okolicy stacji kolejowej w Miłośnie (Kolejowej). Na tym odcinku wojsko sowieckie dalej nie doszło. 17 sierpnia trzy wymienione pociągi pancerne brały udział w udanym ataku na Mińsk Mazowiecki. Musiały więc wówczas przejechać przez Wesołą.

Pociąg pancerny nr 11 „Danuta”, Wielka Encyklopedia Uzbrojenia M.S.Wojsk.

Główne natarcie szło z północnego wschodu, a Wesoła położona była bardziej na południe. Tym niemniej słynne starcie pod położonym na północ Ossowem miało miejsce w odległości tylko kilku kilometrów i prawdopodobnie przebiegało na dużej części poligonu. Czy dotarło do północnych rubieży obecnej dzielnicy – nie wiadomo, ale jest to bardzo prawdopodobne. Ze względu na brak jakichkolwiek trwałych punktów orientacyjnych na terenie poligonu, jest to obecnie praktycznie nie do ustalenia.

Linia umocnień „Przedmościa Warszawy” w połączeniu z nowoczesną, jak na tamte czasy, techniką pola walki oraz determinacją obrońców zatrzymały sowieckie natarcie i umożliwiły znany manewr, zakończony panicznym odwrotem bolszewików. „Cud nad Wisłą” miał także zupełnie materialne podstawy.

Andrzej Klimm

P. Iwonie Maroulis dziękuję za wiadomości, uzyskane z Centralnego Archiwum Wojskowego w Rembertowie.

 

Komentarze

• Gość (83.31.31.161) / 07.09.2011 22:09:22

  To nie jedyna osobliwa nazwa ulicy w Starej Miłośnie. Na temat Sagalli odpowiem wkrótce.
  A.Klimm

• Gość (77.253.114.86) / 05.09.2011 21:20:35

  mam pytanie do pana Klimma. Ciekawi mnie pochodzenie ulicy Sagalli w Starej Miłosnej. Zastanawiam się skąd się wzięła ta osobliwa nazwa.
  Z góry dziękuję za odpowiedź:)
  
  Karolina

• Gość (83.31.44.226) / 02.09.2011 23:20:20

  Mam wrażenie, że znaczenie strategiczne było, ale obronne, co powtórzyło się w 1944r: nie warto nacierać na wydmy z bunkrami, gdy można atakować po płaskim polu. Gdyby natomiast rok 1920 był tak mokry jak 2011, może przebieg bitwy (co nie znaczy, że wynik też) byłby inny,

Dodaj komentarz