Księżyc w misce, czyli słów kilka o dziecku w świecie teatru

Tym razem drodzy rodzice zapraszam Was na scenę. Może na niej wydarzyć się wszystko czego zapragniecie i co wspólnie z Waszymi pociechami możemy wymyślić. Świat teatru i iluzji jest wspaniałą zabawą, metodą wychowawczą a także terapią. Może stworzycie kiedyś w pochmurny dzień coś razem, własne przedstawienie, własny magiczny świat? Gwarantuję, że poznacie się z dziećmi lepiej, i będziecie mieć dużo radości. A czy jest coś lepszego niż terapia śmiechem i uśmiechem?

Duża część pracy z dziećmi, a szczególnie dziećmi w wieku przedszkolnym przebiega poprzez używanie rożnorakich symboli. Z teorii komunikacji wiemy, że dużą częścią rozumienia przekazu (zarówno w sferze nadawczej jak i odbiorczej) jest właśnie przekaz symboliczny, niewerbalny, emocjonalny. Zastosowanie tej zasady w pracy z dziećmi w sytuacji bariery językowej ( całkowitej lub częściowej , jak w naszym przypadku) jest pożądane w projektowaniu scenariuszy dla dzieci będących sobie bliskich kulturowo, religijnie, tak, jak w przypadku zaprezentowanego powyżej cyklu -w kręgu kultury europejskiej.

Gdy wykraczamy poza Europę,a więc symbolikę związaną z kulturą rodzimą należy posiąść również nowe kompetencje kulturowe i komunikacyjne właściwe dla kultury, z którą spotyka się dziecko. W takiej sytuacji jednak można i należy odwoływać się do wartości uniwersalnych i sztuk bardziej abstrakcyjnych o uniwersalnym przekazie, czyli np. Muzyki, o której pisałam w zeszłym tygodniu,a którą rozumieją wszyscy. Przykładem może być muzyka F. Chopina doskonale rozumiana i przeżywana zarówno w Europie jak i w Azji.
Tymczasem zadania z kręgu dramy, zadania parateatralne mogą być już dużo trudniejsze. Stąd postanowiłam napisać Państwu kilka słów na temat relacji dziecko- teatr.

Myślą, która w pełni wyraża rolę teatru w życiu dziecka jest dla mnie fragment piosenki z repertuaru G. Turnau :
"To jest teatr, a teatr jest po to, żeby wszystko było inne niż dotąd, żeby iść do domu w zamyśleniu, w zachwycie, i już zawsze odtąd księżyc w misce widzieć."
Teatr i jego różne odmiany, np. drama są jednym z lepszych środków przekazu i wyrazu dla dzieci w wieku przedszkolnym. Wiek 3-6 lat jest to bowiem rozwojowo wiek zabaw w odgrywanie ról. Czym są owe role, w które wcielają się dzieci, jak nie zabawą w teatr właśnie. Tę naturalną skłonność do tworzenia postaci i sytuacji doskonale można wykorzystać do różnego typu działań w przedszkolu, domu, na zajęciach dramowych. Poprzez teatr wprowadzać można wiele treści wychowawczych ,a w trakcie pracy pojawić się mogą ciekawe i często ważne pytania dzieci, mogą pojawić się specyficzne problemy, napięcia, nawet konflikty, ale też różne zachowania będące próbą rozładowania owych napięć i na te warto w szczególności zwrócić uwagę.

Katalizatorem powyższych kwestii może być właśnie zabawa o cechach teatralnych, bowiem niesie ona ze sobą najważniejszą z umiejętności potrzebnych zarówno dziecku jak i każdemu dorosłemu w późniejszym jego życiu, a mianowicie umiejętność dystansowania się do siebie samego i spojrzenia na swoje emocje z boku, co rozwija jednocześnie wrażliwość i empatię dziecka.
Przestrzeń teatralna jest dla dzieci rzeczywistością wyjątkową, w której wszystko może się zdarzyć, a odtwórca roli ma okazję realizować swoje marzenia, by stać się kimś innym. Wprowadzenie dzieci w świat sztuki poprzez zabawy teatralne przynosi im wiele korzyści, rozwija wyobraźnie, doskonali mowę, która staję się wyrazista i melodyjna, sprzyja umuzykalnieniu, rozwija płynność ruchów oraz zwiększa poczucie własnej wartości Jest również okazją do wspaniałej zabawy, dającej wiele satysfakcji. Udział dzieci w odtwarzaniu treści utworu skłania je do zapamiętywania, koncentrowania uwagi na określonej działalności, kulturze mówienia i zachowania się. Podczas zajęć z tej dziedziny przedszkolak maże dowiedzieć się, jak powstaje sztuka teatralna i wzbogacić swój słownik o takie pojęcia jak np. reżyser, rekwizyty, dekoracja, kostiumy, ruch sceniczny, drama czy pantomima.

W wychowaniu dziecka trzeba kłaść duży nacisk na przeżycia emocjonalne – uczyć je cieszyć się i smucić, dostrzegać dobro i zło. Dziecko wcielając się w postać przeżywa losy bohaterów literackich, utożsamia się z nimi, często naśladując ich postępowanie. Pozytywny bohater, z którym dziecko spotyka się na spektaklu teatralnym, zdobywa jego uznanie, pomaga w zrozumieniu, dlaczego takie zachowanie jest dobre. Występowanie negatywnych bohaterów- bo i tacy istnieją w bajkach- ma także duże znaczenie uspołeczniające.

Zabawa w teatr bliska jest różnym metodom stosowanym w przedszkolach, a więc metodom aktywizującym oraz metodom projektów, które ze względu na swą trudność w realizacji z dziećmi młodszymi nie zawsze znajduje uznanie wśród nauczycieli i pedagogów. Sednem zabawy w teatr jest bowiem sam proces twórczy, jego etapy, doświadczenia dzieci wyniesione z jego realizacji, a nie sam efekt. Presja zewnętrzna różnego typu, również rodzicielska, wymaga od przedszkola efektów, osiągnięć, sukcesów w konkursach różnego typu. Często sami dyrektorzy i nauczyciele posiadają ogromną potrzebę sukcesów swoich wychowanków, co nie jest niczym złym, pod warunkiem, że pracując nad projektem teatralnym nie zajmują się tylko jego formalną i zewnętrzną stroną, tylko pogłębiają pracę o analizę treści, negocjują z dziećmi wspólne pomysły na jej wyrażenie, wspólnie realizują i wdrażają owe pomysły ucząc dzieci odpowiedzialności, samodyscypliny, własnej wewnętrznej motywacji i wreszcie, o czym często się zapomina – szukając radości we wspólnej twórczej pracy.
Tworzenie w przedszkolu mini spektakli pomaga zrealizować zadania dydaktyczno- wychowawcze, służy uatrakcyjnieniu zajęć. Dobra ,radosna zabawa dzieci, w której można dostrzec przekazywane im wartości wychowania teatralnego może być źródłem satysfakcji tak dla dzieci rodziców jak i nauczyciela.

W przedszkolu językowym metody zbliżone to sztuk teatralnych są szczególnie cenne. Na etapie nauki języka drugiego metody wizualizacji, typu pantomima czy drama bywają nieocenione dla zapamiętywania nowych pojęć, fraz, znaczeń. Mogą być też zabawną i kreatywną formą porozumiewania się dzieci z np. lektorem zagranicznym nie znającym polskiego. Następnie w fazie pierwszych prób używania czynnie drugiego języka, stanowią wsparcie dla ograniczonej możliwości werbalnego wyrażenia swoich chęci, potrzeb, pytań, odpowiedzi. Uczą także, że sfera niewerbalna komunikacji jest bardzo istotna. W przedszkolu, gdzie uczęszczają dzieci nie-polskie nabiera to szczególnego znaczenia. Ponadto proste ćwiczenia dramowe czy też pantomimiczne pozwalają dzieciom obserwować różne sposoby, za których pomocą można wyrazić podobne uczucia i zauważać, że każda kultura ma inne znaki umowne temu służące.
W fazie dalszej do działań teatralnych dochodzi język, rodzimy lub drugi nauczany w przedszkolu. Scenki odgrywane przez dzieci dotyczące tematów im bliskich związanych z ich życiem rodzinnym, życiem przedszkola, lub innymi tematami nurtującymi na danym etapie dzieci stymulują rozwój mowy, wyobraźni, zasobów leksykalnych, umiejętności społecznych, wrażliwości na poczucie humoru itp.
Teatr jest formą sztuki złożoną ze wszystkich innych. Aby powstał, potrzebne jest porozumienie plastyków, muzyków, literatów, reżyserów, scenarzystów, projektantów kostiumów i wielu jeszcze innych osób lub grup osób. Przedstawienie jest wielkim przedsięwzięciem zarówno gdy podejmuje się jego realizacji grupa profesjonalna, czy oddział przedszkolny. Aby przedsięwzięcie udało się potrzebny jest sojusz, porozumienie i współpraca wielu różnych osób. Niezależnie od wykonywanych zadań cząstkowych każda z tych osób musi widzieć swój wkład w całość realizacji.
To zjawisko warto używać do pracy w wielokulturowym przedszkolu, gdzie projekt teatralny można wykorzystać do celów integracji i spajania grup(y), pokazania równej wagi różnych zadań i ukierunkowania dzieci na współpracę w celu osiągnięcia efektu w postaci np. inscenizacji teatralnej, ale jak wcześniej wspomniałam nie tylko, bowiem efektem jest już sam proces nabywania doświadczeń przez dzieci w trakcie pracy nad projektem, umiejętności społeczne, które się rozwijają, komunikacyjne, poznawcze oraz zaangażowanie emocjonalne.

W przedszkolu i w domu teatr może i powinien pełnić funkcje katalizatora uczuć , z którymi nie potrafi sobie ono poradzić będąc uczestnikiem jakiejś sytuacji, a które mogą być łatwiejsze do wyjaśnienia, gdy spojrzy na nie z dystansu, poprzez pryzmat bajki, inscenizacji, oczami innego człowieka lub innej postaci.
Wariantem zajęć teatralnych dla dzieci jest użycie w pracy metody dramy, szczególnej formy teatralnej nie będącej aktorstwem, odbywającej się bez wcześniej zaplanowanego scenariusza. Jej forma umożliwia udział wszystkich dzieci pod warunkiem emocjonalnego wczucia się w rolę. Wszystko w dramie jest niepowtarzalne i dzieje się jeden raz jest bowiem czystą improwizacją. W dramie nie chodzi o uzyskanie efektów artystycznych ale o silne zaangażowanie i przeżycia i przynoszące głębokie efekty wychowawcze. Drama jest także sposobem poznawania świata również świata innych ludzi i kultur przez co jest metodą pedagogiczną szczególnie wartościową w przedszkolu wielokulturowym, lub prowadzącym wielokulturowy program wychowawczo- dydaktyczny. Wchodzenie w określone role, pozwala kreować i zmieniać rzeczywistość. W dramie dziecko musi wczuć się w postać, spełnić się poprzez zaangażowane emocjonalnie działanie.
W tym wymiarze teatr jest narzędziem terapeutycznym, ale należy podkreślić, że zabawa w teatr ma spełniać funkcje ogólnorozwojowe i co najważniejsze kształtowania wyobraźni, wrażliwości , wrażliwości estetycznej i empatii. Zabawa w teatr musi wzbogacać życie duchowe i moralne człowieka tak, jak w słowach zacytowanych na początku tego punktu- (...)abyś zawsze odtąd księżyc w misce widział.
W przedszkolu dwujęzycznym i wielokulturowym kreujemy niecodzienne wydarzenia, ucząc dzieci akceptacji zmiany bez utraty poczucia bezpieczeństwa.

Sprawdzonym sposobem aktywizacji rodziców jest wspólne przygotowywanie i przedstawianie inscenizacji dla własnych dzieci, gdzie to oni są aktorami, a dzieci widzami. Czy takiej baśni, gdzie mama była królewną, a tata dzielnym rycerzem dziecko nie zapamięta na całe życie?
Z doświadczenia realizacji podobnych przedsięwzięć wynika, że po takim przeżyciu zarówno rodzic jak i dziecko nabierają chęci do aktywnego czytania i zabawy z literaturą, baśnią.
Ta drabina to schody do nieba ,
a ta miska na drabinie to księżyc.
Tamten miecz to zwyczajny pogrzebacz
a z garnków są hełmy rycerzy............ tyle w piosence G. Turnau

Zachęcam więc drogich rodziców do zabawy w teatr. Poprzez takie aktywności budujemy szczególnie bliskie relacje i poznajemy się nawzajem. Ponadto taka zabawa wciąga i nie jest dla rodziców nudna. A jeśli nie macie pomysłu jak, odwiedźcie nas, pomożemy :)
Bawmy się więc razem !

Kinga Kuźma Gołdanowska
OUR PRESCHOOL
OUR PRESQLTURA

Przy pisaniu artykułu autorka korzystała z publikacji E. Kamer " Zabawa w teatr" z www.przedszkola.edu.pl/_publikacje 05 03.05.2009

Dodaj komentarz